Columnisten tonen liever hun eigen gelijk dan hun hart

Volkskrant - 26 maart 2004

Filosoof Paul Cliteur voelt zich bedreigd om zijn verwerping van elk geloof, zoals de islam, en trekt zich terug uit het debat. Komt er een steuncomité voor het vrije woord? Kille columnisten als Jan Blokker geven hem liever een trap na. Waarom? Omdat de eigen heilige mening hard en blind maakt.

Nederland is een land van ttheologen. Altijd moet er een duivel zijn. Iemand die ‘fout’ is. Dat houdt de illusie in stand zelf tot de categorie der engelen te behoren. Ook als je vandaag precies hetzelfde beweert wat de duivel gisteren verkondigde. Dan is de oplossing simpel: je kiest een nieuwe duivel.De VVD en Cliteur huldigen nu de standpunten van Fortuyn. Er is wel een verschil. Zij geven dat ook ruiterlijk toe. Zo niet diverse columnisten en politici die zich links of vrijzinnig noemen, zoals Piet Grijs en Jan Blokker. Is het uit ontzag voor hun eigen intellect dat zij zelden durven te zeggen: ik heb nog eens nagedacht, ik heb me vergist? Dit onvermogen leidt tot een gedraai van jewelste. Want de wereld verandert toch, en hun standpunten dus ook, alleen mag niemand dat weten.Deze behoefte om zelf engel te zijn, en dit ontzag voor de eigen mening, laten ook geen ruimte voor moed of menselijkheid. De grote Jan Blokker maakt Cliteur onder het kopje ‘schrijftafelheld’ belachelijk als lafaard en ijdeltuit, bovendien: ‘als je jezelf met Pim Fortuyn durft te vergelijken, moet je het wel hoog in je bol hebben’. Dezelfde Fortuyn die hij in 2002 als een gevaarlijke amoebe zag. Piet Grijs zei er geen traan om laten als Cliteur onder de tram kwam. Blokker waarschijnlijk evenmin. De harteloosheid van het duivel-engel-denken toonde hij in een VN-interview met Mulisch, Hofland en Blokker (juli, ’02). Mulisch zei: ‘Toen mijn dochter belde en zei: Fortuyn is neergeschoten, kreeg ik tranen in mijn ogen.’ Blokker reageerde verbaasd: ‘Meen je dat?’ (. . .) Het deed mij helemaal niets’.Hoezeer sommigen zich ook hullen in de mantel van ‘fatsoen’ en tolerantie, een uitlating als deze bewijst dat het geloof in het eigen politieke of morele gelijk bekrompen en soms zelfs emotieloos maakt. Wie aan dit gelijk komt, wordt ontmenselijkt.Bij de aanwijzing van duivels is het gebrek aan zelfkritiek of logica schering en inslag. Toen Fortuyn-fans na 6 mei 2002 riepen dat Volkert van der Graaf was beloed door de afschildering in de media van Fortuyn als gevaar – iets wat de verdachte ook toegaf – wezen velen deze ‘haatcampagne’ als belachelijk van de hand. Ook GroenLinks. Na het doodschoppen van Anja Joos in oktober 2003 beschuldigde Marijke Vos, prins Bernhard er direct van met zijn eerdere aanbod om de boete te betalen van de Albert Heijn-medewerkers een klimaat te hebben geschapen dat dit misdrijf had uitgelokt. Wij opinieleiders zijn nooit aansprakelijk voor onze uitspraken, onze vijanden wel.Heel commentarind Nederland viel over Balkenende en Donner heen toen zij kritiek uitten op alle tv-satire over de Oranjes. Hadden die twee nooit van de vrijheid van meningsuiting gehoord? Nu de AIVD de opiniemakers oproept de toon te matigen over de islam, omdat ze anders van jonge moslims Al Qa’ida-strijders maakt, is er onder dezelfde opinieleiders ineens groot begrip.Cliteur behoorde gisteren nog tot de VPRO/Buitenhof-groep van ‘weldenkende mensen’ waartoe ook Grijs en Blokker zich rekenen. Waarom? Omdat hij het christendom bestrijdt. Een held dus. Nu hij ook de islam bestrijdt, is hij ineens een gevaar dat onder de tram moet komen.Het is deze harteloze kilte die mij in 2002 het meeste schokte. Als Abu Jahjah, met wie ik het niets heb, of Cliteur, met wie ik het ook zelden eens ben, zou worden beschoten om hun uitspraken, zou ik weer rouwen over de nederlaag voor de democratie.Dat er geen steun komt voor Cliteur getuigt van gebrek aan moed en empathie. Hij wordt juist aangemoedigd te zwijgen. Dan is men van deze duivel verlost. Hoe zal men reageren als minister Donner op de intussen gestelde Kamervragen over Cliteur wederom antwoordt dat sommige satirici en opinieleiders met hun ad hominem-aanvallen inderdaad de democratie en de vrijheid van het woord uithollen?Ja, Donner is de nieuwe duivel.

Het angstige, bekrompen conformisme begint weer enge trekken te krijgen.

Link naar bron