Celebrity Diplomacy is een prima manier om rampenmoeheid tegen te gaan

Popsterren en acteurs die zich bij de G8 inzetten voor een betere wereld brengen nieuwe energie in kwesties waar de traditionele diplomatie niets uithaalt, vindt Henri Beunders.

Het lijkt in Duitsland bij de G8-top wel een alternatief Cannes. Bono geeft vrijdag zijn Raise Your Voice-concert in Rostock tegen armoede. De Duitse tv vertoont een commercial in zwart-wit met 21 sterren - Claudia Schiffer, Penelope Cruz, Brad Pitt, Matt Damon, Antonio Banderas é tutti quanti, en natuurlijk Bono - die voor de gelegenheid Duits praten om de kijkers op te roepen hun Stimme gegen Armut te verheffen.

Het patroon is inmiddels standaard, maar dat van de kritiek op de Celebrity Diplomacy ook. In columns en commentaren worden de pijlen gericht op de pop- en filmsterren die zich inzetten voor een betere wereld. Ze zijn hypocriet, bezig hun wegzakkende carrière op te krikken, en de materie van armoede, aids en Darfur is veel te complex voor deze jetsetters om te begrijpen. En er is inderdaad altijd wel een voorbeeldje te vinden dat dit illustreert. Zo gingen eind 2003 Brad Pitt en Jennifer Aniston op vredesmissie naar Jeruzalem om te voorkomen dat door het Israëlisch-Palestijnse conflict weer een generatie zou opgroeien in haat. Helaas ging het stel uit elkaar voor het goed en wel was gearriveerd.

Successen zijn er evenwel ook. Bono en Bob Geldof kregen in 2005 met hun wereldwijd uitgezonden Live8-concert wel 50 miljard dollar schuldenverlichting voor Afrika bij de G8, althans de belofte. Men kan zeggen, tja, kleine gebaren, niks structureels. Maar deze Celebrity Diplomacy brengt wel nieuwe energie en richting in kwesties waar de traditionele diplomatie niets meer vermag, of sowieso niets wil. Deze vorm van soft power lijkt in elk geval meer op te leveren dan die bloederige veldslag met duizend gewonden in Rostock van afgelopen weekeind.

Buitenlands beleid heeft altijd ten dele bestaan uit public relations, public affairs of gewoon propaganda genoemd. Amerika is er altijd goed in (geweest). Nederland schoof steevast koningin en windmolens naar voren als er ergens iets moest worden verkocht via een handelsmissie. De laatste jaren komt men tot de ontdekking dat bilaterale staat-staat-diplomatie moet worden aangevuld met diplomatie van staat naar samenleving. Dat heet nu Public Diplomacy. Die hoopt via de publieke opinie in een ander land de regering aldaar te dwingen positiever te worden ten aanzien van het eigen land. Diplomaten worden hiermee pr-mensen, zeker in tijden van crises als de bilaterale relatie gespannen is en de media er bovenop zitten. "De moderne diplomaat wordt geadviseerd een make-up kit in zijn koffertje te hebben, niet alleen geheime brieven", aldus een Clingendael-paper over het onderwerp.

We leven nu in een multipolaire netwerkwereld. De macht is vanuit regeringscentra naar allerlei andere plekken verspreid, naar multinationals, burgers, de showbizz, en de 'praktisch idealisten' van civil society. De huidige Celebrity Diplomacy kan men afdoen als een verwaterd Sixties-protest van tot Bourgeois Bohemians verworden vijftigers. Dit soort oordelen miskent het fundamentele probleem van de 'compassion fatigue' over ellende ver weg. Hoe die te doorbreken? Als harde tv-beelden en docu's alleen het zapgedrag wat versnellen, als regeringen niks doen, wat blijft er dan - naast gireren of bidden, een maandje vrijwilligerswerk of weekeindje stenen gooien - over om zowel publiek als politici te bereiken?

De grote motor achter de huidige golf van Celebrity Diplomacy was overigens de vorige VN-topman Kofi Annan, zoals Mark D. Alleyne in 2005 uiteenzette. In 1997 creëerde hij een elitegroep goodwill ambassadeurs voor diverse onderafdelingen (Angelina Jolie werd Lubbers' UNHCR-ambassadeur), en om als 'Boodschappers voor de Vrede' om voor de VN zelf propaganda te maken.

De VN moet het zelf immers vooral hebben van wereldwijde initiatieven en ideeën. In het kader van de Millennium Verklaring zei Annan dat de VN meer moest samenwerken met de private sector en 'civil society'-organisaties om ontwikkeling en bestrijding van armoede te bereiken. Behalve de plicht om lidstaten niet rechtstreeks te schofferen, speelde gebrek aan eigen geld hierbij natuurlijk een rol. En mensen als Microsoft-Bill Gates en CNN-Ted Turner doneerden miljarden aan de VN. De Bill & Melinda Gates-stichting geeft nu per jaar 3 miljard dollar aan ontwikkelingshulp, zes keer het hele Nederlandse budget voor ontwikkelingssamenwerking.

Henry Kissinger en onze eigen Prins Bernhard waren misschien de eersten die de waarde van showbizz en personality inzagen. Het Wereld Natuur Fonds dreef op 'de Prins'. Het World Social Forum nodigt alleen mensen uit op persoonlijke titel. Dat werd een officieus politiek Celebrity Cannes, het mediacircus volgde. De persoonlijkheid gaf de status en de autoriteit - en er werd geluisterd.

Duidelijk is dat de oude macht, en 'de oude diplomatie' nog steeds aanwezig zijn en ook horen te zijn. Maar de wereld is veranderd. Democratischer, globaler, 'gemediatiseerd' en, inderdaad, misschien meer vervuld van schijn en hypocrisie. Niettemin, publiek profiel, imago en vooral geloofwaardigheid zijn machtsbronnen, democratisch van aard omdat het publiek deze gaven geeft en neemt.

Men kan dit mistiger worden van de relaties tussen de landen betreuren. Maar het is een feit. Celebrity Diplomacy hoort er in de huidige gedemocratiseerde global village gewoon bij.

Henri Beunders is hoogleraar geschiedenis van maatschappij, media en cultuur aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

(streamer) Wat blijft over om publiek en politici te bereiken?

Tekening Riber Hansson